Η συζήτηση για τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιστρέφει στο προσκήνιο, όχι όμως με την αφέλεια των αρχών της δεκαετίας του 2000, αλλά με σαφείς όρους και αυστηρότερες προϋποθέσεις. Στις Βρυξέλλες η λέξη-κλειδί δεν είναι πλέον «ταχύτητα», αλλά «αξιοπιστία». Και στο επίκεντρο αυτής της νέας φάσης βρίσκεται η Αλβανία.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Antonio Costa, ξεκαθάρισε σε πρόσφατη σύνοδο με ηγέτες των Δυτικών Βαλκανίων ότι η ένταξη παραμένει στρατηγικός στόχος της Ένωσης. Τόνισε, ωστόσο, ότι δεν πρόκειται για αγώνα δρόμου. Όποιος προχωρά ταχύτερα στις μεταρρυθμίσεις θα ανοίγει τον δρόμο, χωρίς να σημαίνει ότι οι υπόλοιποι θα ακολουθούν αυτόματα.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, επισημαίνοντας ότι η ΕΕ οφείλει να διατηρήσει ανοιχτή προοπτική προς τις υποψήφιες χώρες, υπό την προϋπόθεση πλήρους συμμόρφωσης με τις ευρωπαϊκές αξίες.
Η Αλβανία ως «καλό παράδειγμα» – με αστερίσκους
Στους διαδρόμους των ευρωπαϊκών θεσμών, η Αλβανία και το Μαυροβούνιο θεωρούνται οι πιο προχωρημένες περιπτώσεις στα Δυτικά Βαλκάνια. Η πρόοδος στο άνοιγμα διαπραγματευτικών κεφαλαίων αναγνωρίζεται. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην έκθεση για το Κράτος Δικαίου του 2025, κατέγραψε βήματα προόδου στη μεταρρύθμιση της Δικαιοσύνης και στη διαδικασία ελέγχου δικαστών και εισαγγελέων.
Η πρόεδρος της Επιτροπής, Ursula von der Leyen, μίλησε για «εντυπωσιακή πρόοδο», ενώ ο Costa επαίνεσε τα Τίρανα για το άνοιγμα όλων των διαπραγματευτικών συστάδων μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Πίσω από τους επαίνους, όμως, η συζήτηση γίνεται πιο απαιτητική. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, μέσω της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων (AFET), έστειλε αντιπροσωπεία σε Ποντγκόριτσα και Τίρανα για να εξετάσει από κοντά την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων. Επικεφαλής ήταν ο Γερμανός ευρωβουλευτής David McAllister, ο οποίος υπογράμμισε ότι ο πυρήνας της αξιολόγησης παραμένει το κράτος δικαίου.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και ο σαφής διαχωρισμός των εξουσιών δεν είναι διαπραγματεύσιμα. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην εκτεταμένη χρήση της προφυλάκισης, σημειώνοντας ότι πρέπει να εφαρμόζεται μόνο κατ’ εξαίρεση και υπό αυστηρό δικαστικό έλεγχο.
Οι αριθμοί που προκαλούν προβληματισμό
Το θέμα της προσωρινής κράτησης έχει εξελιχθεί σε κρίσιμο δείκτη αξιολόγησης. Στην Αλβανία, πάνω από τους μισούς κρατούμενους βρίσκονται σε καθεστώς προφυλάκισης, ποσοστό που ξεπερνά αισθητά τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η διάρκεια της κράτησης πριν από την εκδίκαση της υπόθεσης είναι επίσης μεγαλύτερη από ό,τι συνηθίζεται στα κράτη-μέλη.
Διεθνείς οργανισμοί προειδοποιούν ότι η εκτεταμένη χρήση του μέτρου επιβαρύνει το ήδη πιεσμένο σωφρονιστικό σύστημα και εγείρει ζητήματα σεβασμού θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Η υπόθεση Veliaj ως δοκιμασία
Η συζήτηση πήρε ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις με τη σύλληψη του δημάρχου Τιράνων, Erion Veliaj. Ο τρις εκλεγμένος δήμαρχος συνελήφθη τον Φεβρουάριο του 2025 με κατηγορίες διαφθοράς και νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, τις οποίες αρνείται.
Η κράτησή του, που διήρκεσε μήνες, παρουσιάστηκε από τους υποστηρικτές του ως υπερβολική και πολιτικά φορτισμένη. Το Συνταγματικό Δικαστήριο της χώρας απέρριψε αργότερα προσπάθειες απομάκρυνσής του από το αξίωμα, διατηρώντας την εντολή του.
Η υπόθεση εξελίχθηκε σε σημείο αναφοράς για όσους αμφισβητούν αν οι θεσμικές αλλαγές έχουν συνοδευτεί από επαρκείς εγγυήσεις δίκαιης διαδικασίας.
Ο ρόλος της SPAK και οι αντιδράσεις
Κεντρικό ρόλο στη μεταρρύθμιση της Δικαιοσύνης έχει η Ειδική Δομή κατά της Διαφθοράς και του Οργανωμένου Εγκλήματος (SPAK), που δημιουργήθηκε ως ανεξάρτητος μηχανισμός δίωξης υψηλόβαθμων αξιωματούχων. Στις Βρυξέλλες θεωρείται βασικός πυλώνας της θεσμικής ανασυγκρότησης.
Ωστόσο, επικριτές υποστηρίζουν ότι η ανεξαρτησία πρέπει να συνδυάζεται με αυστηρή τήρηση της δικονομίας. Έκθεση αμερικανικού δικηγορικού γραφείου υποστήριξε ότι στην υπόθεση Βελιιάι η διαδικασία κλιμακώθηκε πριν διατυπωθούν επίσημα συγκεκριμένες κατηγορίες, προκαλώντας ερωτήματα για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων υπεράσπισης.
Το ζήτημα έλαβε και περιφερειακή διάσταση, όταν δεκάδες δήμαρχοι από το δίκτυο B40 προειδοποίησαν ότι η παρατεταμένη προφυλάκιση αιρετών ενέχει κινδύνους για την τοπική δημοκρατία.
Παράλληλα, η Venice Commission έχει επισημάνει ότι η χρήση προσωρινής κράτησης σε βάρος εκλεγμένων αξιωματούχων πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη φειδώ, ώστε να μη θίγεται η λαϊκή εντολή χωρίς τελεσίδικη κρίση.
Διχασμένες φωνές στην Ευρώπη
Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο οι απόψεις διαφέρουν. Ο Λιθουανός ευρωβουλευτής Petras Auštrevičius θεωρεί ότι οι ανησυχίες γύρω από την προφυλάκιση αποδεικνύουν πως οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να αποδίδουν χειροπιαστά αποτελέσματα για τους πολίτες και όχι μόνο να αλλάζουν νόμους στα χαρτιά.
Ο Δανός Anders Vistisen εμφανίζεται πιο επιφυλακτικός, προειδοποιώντας ότι σε ορισμένες υποψήφιες χώρες η προφυλάκιση μπορεί να λειτουργήσει ως έμμεσο μέσο πίεσης. Αντίθετα, ο Ιρλανδός Barry Andrews δηλώνει ότι η θέση της Αλβανίας είναι στην ΕΕ, εφόσον εκπληρώσει πλήρως τις προϋποθέσεις.
Ο Αυστριακός Andreas Schieder επισημαίνει ότι η ένταξη έως το 2030 απαιτεί όχι μόνο δικαστική μεταρρύθμιση, αλλά και οικονομική διαφοροποίηση και ενίσχυση της απασχόλησης.
Από την πλευρά οργανώσεων και πρώην αξιωματούχων, διατυπώνονται επιπλέον επιφυλάξεις. Ο πρώην αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Edward McMillan-Scott κάνει λόγο για μεικτή εικόνα στα ανθρώπινα δικαιώματα, ενώ ο Denis MacShane υπενθυμίζει ότι καμία χώρα δεν μπορεί να ενταχθεί αν δεν συμμορφώνεται πλήρως με τις συμβάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης και τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Γεωπολιτική ή αρχές;
Καθώς ο πόλεμος στην Ουκρανία και η αστάθεια στην ευρύτερη περιοχή αναδιαμορφώνουν τις ευρωπαϊκές προτεραιότητες, ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι η διεύρυνση αποκτά ξανά γεωπολιτικό χαρακτήρα. Άλλοι, όμως, προειδοποιούν ότι μια βεβιασμένη ένταξη θα μπορούσε να υπονομεύσει την αξιοπιστία της ίδιας της Ένωσης ως κοινότητας αξιών.
Η ιδέα μιας σταδιακής ένταξης με περιορισμένα δικαιώματα που θα διευρύνονται σταδιακά έχει τεθεί στο τραπέζι ως πιθανός συμβιβασμός.
Το βέβαιο είναι ότι η Αλβανία δεν κρίνεται πλέον μόνο από τη ρητορική της περί ευρωπαϊκού προσανατολισμού. Η πραγματική δοκιμασία αφορά το αν οι θεσμοί της μπορούν να εγγυηθούν ισορροπία εξουσιών, σεβασμό δικαιωμάτων και αποτελεσματική απονομή δικαιοσύνης.
Η πολιτική βούληση για διεύρυνση υπάρχει. Το ερώτημα είναι αν η νομική και δημοκρατική ωριμότητα θα συμβαδίσει με το χρονοδιάγραμμα.
Πηγη: himara.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου